“Mensen die niet te hanteren zijn, komen hier”

Naam: Gerrie Gies (59) en Anita Brandsma (50)
Functies: afdelingshoofd en Penitentiaire Inrichtingwerker (PIW’er)
Organisatie: PI Ooyerhoek in Zutphen

Hoe komt de werkdruk bij jullie zo hoog?

Gerrie: We zijn met 5 PIW’ers tegelijk op 56 gedetineerden. Dat is krap. We krijgen er steeds meer taken bij en daardoor kom je niet eens aan de gewone begeleiding toe, terwijl PI Ooyerhoek daarin juist een goede naam hoog heeft te houden.
Daarnaast is er de laatste jaren veel onrust. Eerst waren we van Huis van Bewaring voor jongeren, later een regulier Huis van Bewaring en daarna werden we een gevangenis, wat om hele nieuwe werkprocessen vroeg. En nu is onze afdeling aangewezen om alle nieuwe gedetineerden binnen in PI Ooyerhoek een plek te geven, een zogenaamde inkomstenafdeling. Wij halen ze bij de ingang op, leggen de regels uit en wijzen ze een cel toe. Daarvoor moet dus steeds iemand van ons team de afdeling af, wat onrust geeft. Dat geldt ook voor bezoekjes van gedetineerden aan de tandarts en de dokter. Wij moeten ze door de gevangenis begeleiden en met alle beveiliging kost dat veel tijd. Bovendien hebben deze gedetineerden veel hulpvragen, en is rust en dagritme hard nodig in de gevangenis.

Een goede naam, wat houdt dat in voor een gevangenis?

Anita: Mensen die niet te hanteren zijn, komen hier. Wij staan bekend om onze goede begeleiding. Dat is ingewikkeld, want enerzijds moet je streng zijn en regels handhaven. Maar als iemand verdriet heeft, bijvoorbeeld vanwege een sterfgeval, moet je ook een luisterend oor bieden. Onlangs kregen we een brief van iemand die nog 9 dagen moest uitzitten, en dat hier wilde gaan doen. Vanwege de manier waarop we met mensen omgaan. Dat geeft een boost. Maar de andere kant: 90% van de gedetineerden komt weer terug. Daar word je wel eens moedeloos van, wat niet motiveert als je zo druk bent.

Wat was de oplossing voor de werkdruk?

Gerrie: 3 PIW’ers maakten voor de pilot een top 10 van zaken die beter konden. In 5 bijeenkomsten hebben we dat concreet gemaakt. Uiteindelijk draait het om samenwerken, heldere afspraken maken en elkaar daar aan houden. Samenwerken klinkt heel simpel, maar de praktijk is best moeilijk.
Ook moet iedereen doen waar hij goed in is. De een is beter met computers, de ander is een goed luisterend oor. Zo is er nu een vast persoon die de inkomsten doen.
Verder moet je tegen elkaar en tegen de ondersteunende diensten soms ‘nee’ zeggen. Een collega kan bijvoorbeeld niet zonder overleg van de afdeling af. Dan komt de veiligheid in het geding.

Wanneer is het onveilig op de afdeling?

Anita: Soms is de sfeer extra gespannen, bijvoorbeeld rond Kerst en in de zomer. Gedetineerden voelen dan extra dat ze niet thuis zijn. Je hebt dan snel opstootjes, dus kan er niet zomaar een collega met een gedetineerde van de afdeling af. Maar eigenlijk voel ik me nooit onveilig. We hebben een pieper, dus als er wat is, zijn collega’s er altijd direct bij. En als vrouw kun je het beste op de mannenafdeling werken. Ik stond eens met mijn neus tegen de neus van een gedetineerde, die zei dat hij me wat zou aandoen. Meteen stonden andere gedetineerden in een cirkel om me heen. ‘Als hij je wat aandoet, krijgt ‘ie met ons te maken.’ Dan heb je zelf niks te vrezen.

Hoe ingewikkeld is het om afspraken met je collega’s te maken?

Anita: Dit hele traject was best lastig. Je wilt niet de vuile was buitenhangen, bijvoorbeeld tegenover de directie. Maar door de veranderingen zijn we als team hechter geworden. Je moet ook gewoon eerlijk zijn tegen elkaar, want als er onderling problemen zijn, hebben gedetineerden dat direct door. Dan spelen ze je tegen elkaar uit. Dus uiteindelijk geeft het enorm veel winst als je eerlijk bent en de tijd neemt om dingen uit te praten. Je moet blindelings op elkaar kunnen vertrouwen.
Gerrie: We wisten eigenlijk wel wat eraan schortte, maar het is heel goed om dat samen vast te stellen en de afspraken ook met collega’s buiten de afdeling te maken. Punt is alleen dat het snel verwatert, door de waan van de dag. We moeten de goede samenwerking niet laten versloffen, het is een doorlopend proces. Ook de andere disciplines binnen de gevangenis en de directie moeten we daar opnieuw aan herinneren.